Wezwanie do odbycia kary pozbawienia wolności – czy w 2026 sąd nadal je wysyła?

Wiele osób po otrzymaniu prawomocnego wyroku pozbawienia wolności zastanawia się, czy sąd wyśle im wezwanie do więzienia i ile czasu mają na przygotowanie się do odbycia kary. Czy sąd nadal wysyła wezwanie do odbycia kary pozbawienia wolności? Sprawdź, jak wygląda procedura i jakie są możliwości skazanego po prawomocnym wyroku.

Wbrew powszechnemu przekonaniu sąd co do zasady nie wysyła już skazanemu wezwania do stawienia się w celu odbycia kary pozbawienia wolności. Obecnie zasadą jest zatrzymanie skazanego i doprowadzenie go do aresztu śledczego przez Policję.

Od tej zasady istnieje jednak wyjątek. W uzasadnionym przypadku, na wniosek skazanego, sąd może wezwać go do osobistego stawienia się w wyznaczonym terminie w areszcie śledczym.

Skąd wzięło się określenie „bilet do więzienia”?

Przez wiele lat po uprawomocnieniu się wyroku skazany otrzymywał z sądu wezwanie do stawienia się w określonym terminie w areszcie śledczym. W wezwaniu wskazywano miejsce i termin stawiennictwa, a skazany miał zgłosić się z dokumentem potwierdzającym tożsamość. Doprowadzenie skazanego przez Policję bez wcześniejszego wezwania było wyjątkiem.

Obecnie jest odwrotnie. Od 1 stycznia 2023 roku co do zasady sąd, po uprawomocnieniu się wyroku, poleca zatrzymanie i doprowadzenie skazanego do aresztu śledczego. Zmiana miała służyć przede wszystkim przyspieszeniu wykonywania prawomocnie orzeczonych kar pozbawienia wolności. Jak wskazywano w uzasadnieniu projektu zmian, jedynie niewielka część skazanych stosowała się do wcześniejszych wezwań do dobrowolnego stawienia się w jednostce penitencjarnej.

Co mówi art. 79 Kodeksu karnego wykonawczego?

Zasady kierowania skazanego do odbycia kary pozbawienia wolności określa przede wszystkim art. 79 Kodeksu karnego wykonawczego.

Zgodnie z § 1 tego przepisu:

Oznacza to, że obecnie docelową procedurą poprzedzającą rozpoczęcie wykonywania kary jest zatrzymanie skazanego i doprowadzenie go do aresztu śledczego.

Ustawodawca przewidział jednak możliwość odstąpienia od tej zasady. Zgodnie z następnym paragrafem:

Warunkiem jest więc m.in. dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego, które muszą uzasadniać przypuszczenie, że stawi się on na wezwanie.

Czy skazany może złożyć wniosek o wezwanie do odbycia kary?

Tak.

Skazany może złożyć do sądu wniosek o wezwanie go do stawienia się w areszcie śledczym, zamiast oczekiwać na zatrzymanie i doprowadzenie przez Policję. Może to mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy skazany chce mieć możliwość przygotowania się do odbycia kary, uporządkowania spraw rodzinnych lub zawodowych czy poinformowania bliskich o planowanym osadzeniu.

Taki wniosek nie oznacza jednak, że sąd ma obowiązek wezwać skazanego. Sąd ocenia, czy w konkretnym przypadku zachodzą podstawy do zastosowania tego rozwiązania. Sąd bierze przy tym pod uwagę przede wszystkim dotychczasową postawę i zachowanie skazanego oraz to, czy można racjonalnie oczekiwać, że stawi się on w wyznaczonym terminie.

Co się stanie, jeżeli skazany nie stawi się na wezwanie?

Jeżeli sąd wezwał skazanego do stawienia się w areszcie śledczym, a skazany mimo tego nie zgłosi się w wyznaczonym terminie, sąd poleca jego zatrzymanie i doprowadzenie. W takiej sytuacji kosztami zatrzymania i doprowadzenia sąd obciąża skazanego, o czym skazany jest pouczany w wezwaniu.

Jeżeli skazany ukrywa się lub jego miejsce pobytu nie jest znane, mogą zostać podjęte dalsze czynności zmierzające do jego odnalezienia i zatrzymania, w tym poszukiwanie skazanego listem gończym lub europejskim nakazem aresztowania.

Czy skazany trafia od razu do zakładu karnego?

Nie zawsze.

Zgodnie z art. 79 k.k.w. skazany jest w pierwszej kolejności doprowadzany do aresztu śledczego. Następnie, po przeprowadzeniu odpowiedniej procedury klasyfikacyjnej, zostaje skierowany do właściwego zakładu karnego.

O tym, gdzie i w jakim systemie skazany będzie odbywał karę, decydują przepisy dotyczące klasyfikacji penitencjarnej. Zgodnie z art. 62 Kodeksu karnego sąd może w wyroku określić rodzaj i typ zakładu karnego, w którym skazany powinien odbywać karę. W praktyce takie określenie nie jest jednak regułą.

Ile czasu mija od uprawomocnienia wyroku do zatrzymania?

Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, ile czasu po uprawomocnieniu wyroku skazany pozostaje na wolności. Termin ten może zależeć od okoliczności konkretnej sprawy, w tym od czynności podejmowanych przez sąd, obciążenia sądu czy organizacji doprowadzenia.

Zgodnie z § 397 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych sąd pierwszej instancji powinien bezzwłocznie podjąć czynności zmierzające do osadzenia skazanego w areszcie śledczym w celu wykonania kary pozbawienia wolności.

W literaturze uznaje się, że bezzwłocznie oznacza tak szybko jak to możliwe w normalnym toku czynności, nie później niż w terminie 14 dni. W tym terminie sąd powinien przesłać Policji właściwej według ostatniego miejsca pobytu skazanego nakaz zatrzymania i doprowadzenia, wskazując areszt położony najbliżej miejsca pobytu skazanego.

Jeżeli w ciągu miesiąca Policja nie zatrzyma i nie doprowadzi skazanego, sprawa kierowana jest na posiedzenie celem wydania listu gończego. Jednocześnie podejmowane są czynności do ustalenia jego aktualnego pobytu.

Co zrobić po uprawomocnieniu się wyroku?

W zależności od sytuacji prawnej skazanego możliwe jest m.in.:

• złożenie wniosku o wezwanie do stawienia się w areszcie śledczym;
• złożenie wniosku o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności;
• złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki;
• po rozpoczęciu wykonywania kary – złożenie wniosku o udzielenie przerwy w wykonaniu kary.

Należy pamiętać, że samo złożenie wniosku nie powoduje automatycznego wstrzymania wykonania kary.

Najczęstsze pytania dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności

➜ Czy mogę odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności?

Tak, ale możliwość odroczenia wykonania kary zależy od spełnienia określonych przesłanek ustawowych.

Sąd odracza wykonanie kary w przypadku choroby psychicznej skazanego lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary. W określonych przypadkach sąd może również odroczyć wykonanie kary, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Przepisy przewidują również szczególne rozwiązania dotyczące m.in. kobiet w ciąży oraz osób sprawujących samotnie opiekę nad dzieckiem. W określonych przypadkach możliwe jest także odroczenie wykonania kary z uwagi na sytuację w jednostkach penitencjarnych. Warunki i maksymalny okres odroczenia zależą od podstawy, na której składany jest wniosek.

➜ Kiedy mogę ubiegać się o dozór elektroniczny?

Skazany może ubiegać się o zgodę na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego (SDE), jeżeli spełnia przesłanki określone w przepisach.

W zależności od tego, czy wykonywanie kary już się rozpoczęło oraz od wymiaru pozostałej do odbycia kary, właściwy do rozpoznania wniosku może być sąd penitencjarny albo komisja penitencjarna. Przed złożeniem wniosku należy sprawdzić, czy w konkretnej sprawie spełnione są wszystkie wymagania dotyczące odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego.

➜ Czy mogę ubiegać się o przerwę w wykonaniu kary?

Tak. Jeżeli skazany rozpoczął już wykonywanie kary pozbawienia wolności, w określonych sytuacjach może ubiegać się o przerwę w wykonaniu kary.

Sąd penitencjarny udziela przerwy m.in. w przypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary. W określonych przypadkach przerwa może zostać udzielona również ze względu na ważne względy rodzinne lub osobiste.

➜ Co zabrać ze sobą do zakładu karnego?

Nie istnieje jedna uniwersalna lista rzeczy, które każdy skazany powinien zabrać ze sobą do jednostki penitencjarnej. Wiele zależy od tego, do jakiej jednostki skazany zostanie skierowany oraz od jego sytuacji i klasyfikacji penitencjarnej.

Przy przyjęciu do jednostki penitencjarnej skazany może mieć przy sobie m.in.:

• podstawową odzież i bieliznę;
• gotówkę, która zostanie przekazana do depozytu;
• przybory do pisania;
• podstawowe środki higieny osobistej.

Skazany nie może posiadać przy sobie m.in. telefonu komórkowego, kart płatniczych, przedmiotów wartościowych oraz innych rzeczy, których posiadanie na terenie jednostki penitencjarnej jest niedozwolone.

Podsumowanie

Po prawomocnym wyroku orzekającym karę pozbawienia wolności skazany nie powinien zakładać, że sąd wezwie go do stawienia się w zakładzie karnym. Obecnie zasadą jest polecenie zatrzymania i doprowadzenia skazanego do aresztu śledczego. W określonych przypadkach skazany może jednak złożyć wniosek o wezwanie go do osobistego stawienia się w areszcie śledczym. Jeżeli sąd uwzględni taki wniosek, skazany otrzyma wezwanie z terminem stawiennictwa.

Jeżeli wyrok pozbawienia wolności stał się prawomocny, warto odpowiednio wcześnie zweryfikować, czy istnieje możliwość odroczenia wykonania kary, odbywania jej w systemie dozoru elektronicznego albo zastosowania innego rozwiązania przewidzianego przez przepisy prawa karnego wykonawczego.

Pomocy prawnej w sprawach dotyczących wykonania kary pozbawienia wolności udzielam jako adwokat w Poznaniu. Kancelaria obsługuje również Klientów z Obornik, Rogoźna, Ryczywołu oraz okolicznych miejscowości.

Aktualizacja stanu prawnego: 7 sierpnia 2026 roku