Alimenty na byłego małżonka – kiedy i ile trzeba płacić?

Czy po rozwodzie trzeba płacić alimenty na byłą żonę lub byłego męża? Czy alimenty na byłego małżonka przysługują wyłącznie osobie, która nie została uznana za winną rozkładu pożycia? A może można je otrzymać również wtedy, gdy były małżonek jest w stanie samodzielnie się utrzymać?

Obowiązek alimentacyjny po rozwodzie zależy przede wszystkim od orzeczenia o winie za rozkład pożycia małżeńskiego oraz sytuacji materialnej byłych małżonków. Znaczenie ma również to, czy osoba domagająca się alimentów znajduje się w niedostatku, czy też jej sytuacja materialna uległa istotnemu pogorszeniu wskutek rozwodu. W tym artykule wyjaśniam, kiedy można uzyskać alimenty na byłego małżonka, jakie okoliczności bierze pod uwagę sąd, jak długo trwa obowiązek alimentacyjny i czy można dochodzić alimentów już w sprawie rozwodowej.

Kiedy przysługują alimenty na byłego małżonka?

Alimenty na byłego małżonka nie przysługują po rozwodzie automatycznie. Sam fakt pozostawania w związku małżeńskim w przeszłości nie oznacza, że po rozwodzie jeden z małżonków będzie zobowiązany do przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb drugiego z nich nawet po ustaniu związku. Możliwość uzyskania alimentów zależy od spełnienia przesłanek określonych w art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W przypadku alimentów na byłego małżonka sąd bierze pod uwagę przede wszystkim:

• → treść rozstrzygnięcia o winie za rozkład pożycia małżeńskiego;
• → sytuację materialną małżonka domagającego się alimentów, tj. czy znajduje się on w niedostatku albo czy jego sytuacja materialna uległa istotnemu pogorszeniu wskutek rozwodu;
• → usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej;
• → wykorzystanie przez uprawnionego swoich możliwości majątkowych i zarobkowych;
• → możliwości zarobkowe i majątkowe osoby zobowiązanej do płacenia alimentów.

Uprawnienie do uzyskania alimentów może wynikać z dwóch sytuacji prawnych, tj.:

Alimenty na byłego małżonka, gdy żaden z małżonków nie ponosi wyłącznej winy za rozwód – jeżeli sąd nie orzekł o wyłącznej winie małżonka który chce domagać się alimentów, może on domagać się alimentów, ale tylko o ile znajduje się w niedostatku. Dotyczy to zarówno sytuacji, w której rozwód orzeczono bez orzekania o winie, jak i przypadku, w którym winę ponoszą oboje małżonkowie.

Alimenty od byłego małżonka wyłącznie winnego rozwodu – jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, drugi małżonek może domagać się alimentów, gdy rozwód powoduje istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. W takim przypadku nie musi znajdować się w niedostatku. Oznacza to, że alimenty na byłą żonę lub byłego męża mogą przysługiwać również wtedy, gdy osoba uprawniona ma własne dochody, jeżeli spełnione są przesłanki określone w art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Kiedy były małżonek znajduje się w niedostatku?

Niedostatek jest jedną z podstaw uzyskania alimentów po rozwodzie, jeżeli nie zachodzą przesłanki szczególnego obowiązku alimentacyjnego małżonka wyłącznie winnego. O niedostatku można mówić nie tylko wtedy, gdy były małżonek nie ma żadnych środków utrzymania, ale również wtedy, gdy posiadane dochody lub inne środki nie wystarczają na zaspokojenie jego usprawiedliwionych potrzeb.

Ocena niedostatku wymaga każdorazowo uwzględnienia indywidualnej sytuacji uprawnionego. Znaczenie mogą mieć między innymi:

• → koszty najmu, mediów itp.;
• → wydatki na żywność, odzież i inne podstawowe potrzeby;
• → stan zdrowia oraz koszty leczenia i zakupu leków;
• → wiek i związane z nim ograniczenia;
• → rzeczywiste możliwości podjęcia pracy i uzyskiwania dochodów;
• → posiadany majątek i inne dostępne źródła utrzymania.

Nie wystarczy wyłącznie wskazanie, że po rozwodzie sytuacja finansowa małżonka pogorszyła się. Osoba domagająca się alimentów na tej podstawie powinna co do zasady wykorzystywać swoje realne możliwości zarobkowe i majątkowe w celu zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb.

Kiedy sytuacja materialna byłego małżonka uległa istotnemu pogorszeniu?

Istotne pogorszenie sytuacji materialnej ma znaczenie wtedy, gdy alimentów domaga się małżonek niewinny, a za wyłącznie winnego rozkładu pożycia uznany został drugi małżonek. Wówczas nie trzeba wykazywać niedostatku – konieczne jest jednak wykazanie, że wskutek rozwodu sytuacja materialna małżonka niewinnego istotnie się pogorszyła. Sąd porównuje sytuację, w jakiej małżonek niewinny znalazł się po rozwodzie, z sytuacją, w której znajdowałby się, gdyby małżeństwo nadal funkcjonowało prawidłowo. Nie oznacza to jednak automatycznie, że po rozwodzie były małżonek ma prawo do dokładnie takiego samego poziomu życia jak w trakcie małżeństwa.

Ile wynoszą alimenty na byłego małżonka?

Przepisy nie określają jednej, stałej kwoty alimentów na byłą żonę lub byłego męża. Wysokość świadczenia zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Przy ustalaniu wysokości alimentów znaczenie mają przede wszystkim usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej oraz możliwości zarobkowe i majątkowe osoby zobowiązanej. W praktyce należy zatem ustalić między innymi, jakie są rzeczywiste miesięczne koszty utrzymania byłego małżonka, jakie dochody uzyskuje i czy może uzyskiwać wyższe dochody, a także jakie są możliwości finansowe drugiej strony. W przypadku alimentów opartych na art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego istotne znaczenie ma również zakres pogorszenia sytuacji materialnej wskutek rozwodu. Nie można więc przyjąć, że alimenty zawsze będą odpowiadały określonemu procentowi dochodów byłego małżonka. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.

Jak długo trzeba płacić alimenty na byłą żonę lub byłego męża?

Czas trwania obowiązku alimentacyjnego zależy między innymi od tego, czy osoba zobowiązana do płacenia alimentów została uznana za wyłącznie winną rozkładu pożycia i jaka jest podstawa zasądzenia alimentów.

Alimenty po rozwodzie, gdy zobowiązany nie został uznany za wyłącznie winnego – jeżeli zobowiązany do alimentów nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, obowiązek alimentacyjny co do zasady wygasa po upływie pięciu lat od orzeczenia rozwodu. Ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd może jednak, na żądanie uprawnionego, przedłużyć ten termin.

Alimenty od małżonka wyłącznie winnego rozwodu – jeżeli obowiązek alimentacyjny obciąża małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, wskazany wyżej pięcioletni termin co do zasady nie ma zastosowania. Obowiązek może zatem trwać dłużej, dopóki istnieją podstawy do jego utrzymywania.

Czy alimenty na byłego małżonka wygasają po zawarciu nowego małżeństwa?

Tak. Obowiązek alimentacyjny wygasa w razie zawarcia przez osobę uprawnioną nowego małżeństwa. Samo pozostawanie w nowym związku nieformalnym nie jest oczywiście równoznaczne z zawarciem małżeństwa. Okoliczności dotyczące nowego związku uprawnionego mogą jednak mieć znaczenie przy ocenie sytuacji materialnej i zasadności dalszego obowiązku alimentacyjnego.

Czy alimenty na byłego małżonka można uzyskać w sprawie rozwodowej?

Tak. O alimenty na byłego małżonka można wystąpić już w postępowaniu rozwodowym. Możliwe jest również dochodzenie ich po prawomocnym zakończeniu sprawy rozwodowej, w odrębnym postępowaniu. Należy przy tym odróżnić alimenty na byłego małżonka od żądania zaspokajania potrzeb rodziny w czasie trwania małżeństwa, które orzekane są w trakcie trwania rozwodu. W toku sprawy rozwodowej małżonek może bowiem dochodzić świadczeń służących zaspokajaniu potrzeb rodziny. Jest to jednak odrębna instytucja prawna. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego ustaje obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, a ewentualny obowiązek alimentacyjny po rozwodzie należy oceniać na podstawie właściwych przepisów dotyczących byłych małżonków.

Rozróżnienie to potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 39/11.

Czy rozdzielność majątkowa wpływa na alimenty na byłą żonę?

Sama rozdzielność majątkowa nie wyłącza możliwości dochodzenia alimentów między małżonkami po rozwodzie. Ustrój majątkowy małżeński oraz obowiązek alimentacyjny to odrębne kwestie. Rozdzielność majątkowa nie oznacza zatem automatycznie, że po rozwodzie żaden z małżonków nie będzie mógł domagać się alimentów od drugiego. O zasadności żądania decydują przesłanki określone w przepisach, w szczególności w art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Alimenty na byłego małżonka – pomoc prawna w Poznaniu i okolicach

Sprawy o alimenty na byłego małżonka wymagają dokładnej analizy sytuacji finansowej obu stron oraz rozstrzygnięcia dotyczącego winy za rozkład pożycia. Znaczenie ma również właściwe określenie podstawy prawnej żądania i przedstawienie dowodów potwierdzających sytuację materialną.

Pomoc prawna może obejmować zarówno dochodzenie alimentów na rzecz byłej żony lub byłego męża, jak i obronę przed żądaniem alimentów albo analizę możliwości zmiany istniejącego obowiązku. Świadczę pomoc prawną w sprawach rodzinnych dla klientów z Poznania oraz okolicznych miejscowości, w tym Obornik, Rogoźna, Ryczywołu, Piły i Szamotuł.