Odroczenie wykonania kary – przesłanki i procedura

Prawomocny wyrok skazujący nie w każdej sytuacji będzie oznaczać dla skazanego natychmiastowe rozpoczęcie odbywania kary pozbawienia wolności. W określonych prawem przypadkach możliwe jest odroczenie wykonania kary. Odroczenie może zostać udzielone m.in. ze względu na stan zdrowia skazanego, sytuację rodzinną, ciążę, konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny albo inne szczególnie istotne okoliczności.

Kiedy złożyć wniosek o odroczenie wykonania kary?

Warto w tym miejscu przypomnieć, że po uprawomocnieniu się wyroku sąd nie wysyła już tzw. „biletu do więzienia”. Obecnie zgodnie z art. 79 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego skazanego na karę pozbawienia wolności sąd poleca zatrzymać i doprowadzić do aresztu śledczego.

Wezwanie do dobrowolnego stawienia się do odbycia kary jest wyjątkiem. W uzasadnionym wypadku sąd może – na wniosek skazanego – wezwać go do stawienia się w wyznaczonym terminie w areszcie śledczym. Więcej o tej zmianie przeczytasz w moim artykule poświęconym tej nowelizacji.

Z tej przyczyny ewentualny wniosek o odroczenie wykonania kary warto rozważyć z odpowiednim wyprzedzeniem.

Kiedy sąd może odroczyć wykonanie kary, a kiedy musi to zrobić?

Kodeks karny wykonawczy przewiduje kilka podstaw odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności. Istotne znaczenie ma rozróżnienie odroczenia obowiązkowego od odroczenia, którego udzielenie zależy od oceny sądu.

Odroczenie wykonania kary z powodu choroby – art. 150 KKW

W takich sprawach szczególne istotna jest dokumentacja medyczna skazanego, albowiem samo wskazanie przyczyny w postaci choroby lub trwającego leczenia nie jest wystarczające. Skazany musi wykazać, dlaczego aktualny stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie kary w warunkach zakładu karnego. W toku postępowania możliwe jest również przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego.

Odroczenie ze względu na zbyt ciężkie skutki dla skazanego lub jego rodziny – art. 151 § 1 KKW

Co istotne, pojęcie „zbyt ciężkich skutków” nie zostało ustawowo zdefiniowane. Sąd indywidualnie ocenia sytuację skazanego oraz jego rodziny, a odroczenie zależy od uznania Sądu.

Trzeba jednak zaznaczyć, że ze swojej istoty odbywanie kary pozbawienia wolności będzie się wiązać z dolegliwościami, w tym finansowymi i rodzinnymi. Dla uzyskania odroczenia wykonania kary konieczne będzie wykazanie szczególnych konsekwencji uzasadniających uwzględnienie wniosku, a nie normalne następstwa tej kary izolacyjnej.

Odroczenie wykonania kary a ciąża i opieka nad dzieckiem

Szczególne zasady odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności dotyczą osoby skazanej będącej kobietą ciężarną, a także osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem. W takich przypadkach sąd może odroczyć wykonanie kary na okres do 3 lat po urodzeniu dziecka.

Odroczenie wykonania kary z powodu przeludnienia zakładów karnych – art. 151 § 2 KKW

Kodeks karny wykonawczy przewiduje również możliwość odroczenia wykonania kary w wymiarze do jednego roku, jeżeli liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekracza w skali kraju ich ogólną pojemność.

Możliwość ta dotyczy jednak wyłącznie części skazanych. Ustawa przewiduje szereg wyłączeń, obejmujących m.in. określone kategorie sprawców przestępstw z użyciem przemocy lub groźby jej użycia, sprawców działających w warunkach określonych w przepisach dotyczących recydywy oraz niektórych sprawców przestępstw przeciwko wolności seksualnej.

Przykłady sytuacji uzasadniających odroczenie

Sytuacja każdego skazanego wymaga indywidualnej oceny. W zależności od okoliczności konkretnej sprawy, argumentem przemawiającym za odroczeniem wykonanie kary pozbawienia wolności może być m.in.:

• utrata jedynego lub podstawowego źródła utrzymania rodziny – istotne mogą być dokumenty dotyczące dochodów skazanego i pozostałych członków rodziny, liczby osób pozostających na utrzymaniu czy stałych wydatków;
• konieczność sprawowania osobistej opieki nad członkiem rodziny, jeżeli nie ma innej osoby mogącej realnie przejąć tę opiekę;
• trwające leczenie skazanego, np. zaplanowana operacja, terapia onkologiczna czy rehabilitacja po wypadku;
• ciąża lub sytuacja związana z opieką nad małym dzieckiem;
• konieczność uporządkowania wyjątkowej sytuacji zawodowej lub gospodarczej, np. zakończenia określonych spraw przedsiębiorstwa, ustanowienia osoby mogącej prowadzić firmę czy zabezpieczenia jej dalszego funkcjonowania.

Jak długo może trwać odroczenie wykonania kary?

W przypadku odroczenia na podstawie art. 151 § 1 KKW zasadą jest możliwość odroczenia wykonania kary na okres do jednego roku. Termin ten nie dotyczy więc odroczenia z powodu choroby. Odroczenie może być udzielane kilkakrotnie, jednak łączny okres nie może przekroczyć wskazanego już okresu jednego roku. Okres odroczenia biegnie od dnia wydania pierwszego postanowienia w tym przedmiocie. Jeżeli okoliczności uzasadniające odroczenie nadal istnieją, kolejny wniosek warto złożyć jeszcze przed zakończeniem wcześniej udzielonego okresu.

Jak już wskazano, inaczej wygląda kwestia terminu maksymalnego odroczenia wykonania kary w przypadku ciężkiej choroby, zgodnie z art. 150 KKW. Wówczas kara podlega odroczeniudo czasu ustania przeszkody uniemożliwiającej jej wykonanie, bez wskazania terminu.

Co daje odroczenie wykonania kary?

Warto pamiętać, że odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności nie powoduje skrócenia ani „anulowania” orzeczonej kary, jedynie zmienia moment rozpoczęcia jej wykonywania. Czas uzyskany dzięki odroczeniu może jednakże mieć istotne znaczenie. W zależności od sytuacji skazanego, czas odroczenia może być przeznaczony m.in. na:

• kontynuowanie leczenia,
• zabezpieczenie sytuacji rodziny,
• uporządkowanie spraw związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
• przygotowanie rodziny na okres izolacji,
• zgromadzenie dokumentacji potrzebnej w innych postępowaniach wykonawczych,
• podjęcie starań o odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli skazany spełnia wymagane warunki.

Odroczenie wykonania kary nie powinno być zatem traktowane wyłącznie jako sposób na przesunięcie terminu osadzenia. Istotne jest również odpowiednie wykorzystanie uzyskanego czasu.

Obowiązki skazanego w okresie odroczenia

Odroczenie wykonania kary może wiązać się z określonymi obowiązkami.

Sąd może zobowiązać skazanego m.in. do:

• podjęcia starań o znalezienie pracy zarobkowej,
• zgłaszania się do wskazanej jednostki Policji w określonych odstępach czasu,
• poddania się odpowiedniemu leczeniu, rehabilitacji lub oddziaływaniom terapeutycznym.

Niewykonywanie nałożonych obowiązków może mieć wpływ na dalsze trwanie odroczenia.

Czy złożenie wniosku o odroczenie wstrzymuje wykonanie kary?

Nie. Samo złożenie wniosku o odroczenie wykonania kary nie powoduje automatycznego wstrzymania wykonania wyroku.. Oznacza to, że pomimo toczącego się postępowania w przedmiocie odroczenia skazany może zostać zatrzymany i doprowadzony do aresztu śledczego. W szczególnie uzasadnionym przypadku sąd może jednak postanowić o wstrzymaniu wykonania orzeczenia do czasu rozpoznania wniosku o odroczenie.

Przepis pozwalał w określonych przypadkach na warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności w postępowaniu wykonawczym, jeżeli odroczenie trwało przez wymagany w przepisach okres. Art. 152 KKW został jednak uchylony w 2019 r. Obecnie Kodeks karny wykonawczy nie przewiduje na tej podstawie możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary wyłącznie z tej przyczyny, że wykonanie tej kary było wcześniej odroczone.

Przykład: Mam pracę i kredyt. Czy to wystarczy do odroczenia kary?

Samo posiadanie pracy lub zobowiązań kredytowych co do zasady nie wystarcza. Sąd ocenia konkretną sytuację skazanego i jego rodziny. Istotne może być np. to, czy dochód skazanego jest jedynym źródłem utrzymania rodziny, ile osób pozostaje na jego utrzymaniu oraz jakie konkretne konsekwencje spowoduje jego natychmiastowe osadzenie. Okoliczności te powinny zostać odpowiednio udokumentowane.

Sąd odmówił odroczenia wykonania kary. Co można zrobić?

Na postanowienie o odmowie odroczenia wykonania kary przysługuje zażalenie. Możliwe jest również złożenie kolejnego wniosku, jeżeli pojawiły się nowe okoliczności lub sytuacja skazanego uległa zmianie. Ponowny wniosek oparty na tych samych podstawach może zostać pozostawiony bez rozpoznania.

Prowadzę sprawy o odroczenie wykonania kary w Poznaniu i na terenie Wielkopolski, w tym dla osób z Obornik, Rogoźna i Ryczywołu.

Stan prawny: 1 września 2026 r.