Przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności – kiedy można ją uzyskać?

Przerwa w wykonaniu kary to instytucja prawa karnego wykonawczego pozwalająca skazanemu czasowo opuścić zakład karny. Kwestię tę reguluje art. 153 Kodeksu karnego wykonawczego.

Przerwy udziela sąd penitencjarny, czyli sąd okręgowy, w którego okręgu skazany przebywa. Instytucję tę należy odróżnić od odroczenia wykonania kary, które dotyczy kary jeszcze nierozpoczętej. Przerwa może zostać orzeczona wyłącznie po rozpoczęciu odbywania kary.

Przepisy przewidują dwie podstawy przerwy: obligatoryjną, kiedy sąd musi obowiązkowo udzielić przerwy, oraz fakultatywną, kiedy sąd nie musi udzielić przerwy i zależy to od jego oceny sytuacji danego skazanego.

Czy negatywna opinia zakładu karnego uniemożliwia uzyskanie przerwy?

Jeżeli administracja zakładu karnego sporządziła tzw. negatywną prognozę kryminologiczno-społeczną skazanego, sąd penitencjarny udzielając przerwy może orzec wobec tego skazanego elektroniczną kontrolę miejsca pobytu.

Istnieją sytuacje, kiedy elektroniczna kontrola miejsca pobytu jest obowiązkowa niezależnie od ewentualnej negatywnej oceny ZK. Sąd penitencjarny udzielając przerwy musi orzec o elektronicznej kontroli miejsca pobytu wobec niektórych sprawców, np.:

➜ skazanych za przestępstwo określone w art. 197-200 Kodeksu karnego, popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych,
➜ skazanych w ramach art. 64 § 2 (recydywa wielokrotna), art. 64a (recydywa seksualna) lub art. 65 Kodeksu karnego (stałe źródło dochodu, zorganizowana grupa, przestępstwo o charakterze terrorystycznym), który został skazany za przestępstwo z użyciem przemocy lub groźby jej użycia,
➜ skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności.

Kiedy sąd musi orzec przerwę?

Sąd penitencjarny udziela przerwy w wykonaniu kary w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary więzienia. Przerwa trwa do czasu ustania przeszkody.

Kiedy sąd może orzec przerwę?

Sąd penitencjarny może udzielić przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste. Ustawa nie zawiera katalogu takich sytuacji, dlatego każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie.

Kolejna przerwa – ograniczenia

Przerwa nieobowiązkowa może być udzielona kilkukrotnie, ale łączny okres przerw nie może przekroczyć jednego roku. Ponadto, w ciągu roku od powrotu z poprzedniej przerwy nie można skazanemu udzielić nowej przerwy, chyba że zachodzi wypadek choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby skazanego albo inny wypadek losowy.

Sądem właściwym miejscowo do udzielenia dalszych przerw jest sąd, który udzielił pierwszej przerwy.

Czy brak powrotu z przerwy może stanowić przestępstwo?

Zgodnie z art. 242 § 3 Kodeksu karnego, jeżeli skazany bez usprawiedliwionej przyczyny nie powróci najpóźniej w ciągu 3 dni po upływie wyznaczonego terminu do zakładu karnego lub aresztu śledczego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Warunkowe zwolnienie po rocznej przerwie

Jeżeli skazanemu udzielono co najmniej rocznej przerwy i skazany odbył już co najmniej 6 miesięcy kary, sąd penitencjarny może warunkowo zwolnić skazanego z odbycia reszty kary tak jak przy warunkowym zwolnieniu. Warunkowe zwolnienie nie jest możliwe, jeżeli lub suma kar pozbawienia wolności przekracza 3 lata. Jeżeli skazanemu wymierzono karę jednostkową lub sumę kar wyższą niż 3 lata, warunkowe zwolnienie nie zostanie udzielone.

Przepis nie określa w jakim czasie – czy przed, czy też po skorzystaniu z przerwy – kara musi być odbyta. Część sądów uważa jednak, że wymagane 6 miesięcy powinno być odbyte przed udzieleniem rocznej przerwy.

Większość sądów uważa, że roczna przerwa w wykonaniu kary nie może składać się z dwóch lub większej liczby okresów, których suma stanowi rok. Musi być to jedna przerwa, która trwała przynajmniej rok, ponieważ w § 1 ustawodawca wyraźnie użył liczby pojedynczej („przerwa”).

Przesłanką warunkowego przedterminowego zwolnienia jest dodatnia prognoza społeczno-kryminologiczna co do przyszłego zachowania się skazanego na wolności.

Odwołanie przerwy – kiedy ma miejsce?

Kiedy sąd może odwołać przerwę?

➜ w razie ustania przyczyny, dla której zostało udzielone,
➜ gdy skazany nie korzysta z odroczenia w celu, w jakim zostało udzielone,
➜ rażąco narusza porządek prawny,
➜ z powodu niewykonywania obowiązków określonych w art. 151 § 4.

Kiedy sąd musi odwołać przerwę?

➜ jeżeli skazany, wobec którego orzeczono elektroniczną kontrolę miejsca pobytu, nie zachowa wyznaczonego terminu do zgłoszenia podmiotowi dozorującemu gotowości, o której mowa w art. 43m § 1,
➜ uchyla się od niezwłocznego założenia przez podmiot dozorujący nadajnika lub od wykonania innych obowiązków związanych z dozorem elektronicznym.

Procedura uzyskania przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności

Wniosek o przerwę w karze może złożyć:

➜ skazany,
➜ obrońca,
➜ dyrektor zakładu karnego,
➜ kurator sądowy.

Opłata: 60,00 zł.

Zaskarżenie: Na postanowienie w przedmiocie przerwy przysługuje zażalenie.

Sąd właściwy: sąd penitencjarny – w Poznaniu jest to Sąd Okręgowy w Poznaniu V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych, Adres do korespondencji: ul. Stanisława Hejmowskiego 2, 61 – 736 Poznań. Posiedzenia odbywają się pod adresem: ul. Szyperska 14, 61-754 Poznań.

Relacja przerwy do pozostałych instytucji

Przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności funkcjonuje obok innych instytucji prawa karnego wykonawczego, a wybór właściwej drogi zależy od etapu postępowania i od wymiaru kary:

➜ odroczenie wykonania kary – może być udzielone tylko przed rozpoczęciem odbywania kary;
➜ dozór elektroniczny – dotyczy odbywania kary poza zakładem karnym;
➜ warunkowe przedterminowe zwolnienie na zasadach ogólnych;
➜ warunkowe zwolnienie w trybie art. 155 KKW po rocznej przerwie.

W praktyce instytucje te bywają stosowane sekwencyjnie – kluczowe jest ich właściwe zaplanowanie.

Stan prawny na dzień: 7 sierpnia 2026 r.