Przejdź do treści głównej

Warunkowe przedterminowe zwolnienie – kiedy można wyjść wcześniej z więzienia?

Warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności pozwala skazanemu opuścić zakład karny przed końcem orzeczonej kary. Instytucja ta nie oznacza jednak darowania pozostałej części kary. Skazany zostaje zwolniony na okres próby, podczas którego powinien przestrzegać porządku prawnego i zobowiązuje się wykonywać nałożone na niego obowiązki.

O warunkowym przedterminowym zwolnieniu decyduje sąd penitencjarny. Samo odbycie wymaganej ustawą części kary nie oznacza więc automatycznej zgody na warunkowe przedterminowe zwolnienie. Konieczne jest również spełnienie przesłanek związanych przede wszystkim z prognozą dotyczącą zachowania skazanego po opuszczeniu zakładu karnego. Każdy przypadek rozpoznawany jest przez sądy penitencjarne indywidualnie.

Instytucja ta jest stosowana bardzo często. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości, w 2025 roku uwzględniono 3710 wniosków o warunkowe zwolnienie złożonych przez dyrektorów jednostek penitencjarnych, natomiast w pierwszej połowie 2026 roku – 1798 takich wniosków (dane: wiadomisci.dziennik.pl).

Spis treści

Czym jest warunkowe przedterminowe zwolnienie?

Warunkowe przedterminowe zwolnienie oznacza możliwość zwolnienia skazanego z odbywania pozostałej części kary pozbawienia wolności przed terminem wskazanym w wyroku. Warunkowe przedterminowe zwolnienie nie oznacza jednak per se skrócenia kary ani jej darowania. Pozostały do odbycia czas staje się co do zasady okresem próby, a zachowanie skazanego po opuszczeniu zakładu karnego podlega ścisłej kontroli. W określonych przypadkach, przede wszystkim, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, popełni przestępstwo albo nie wykonuje nałożonych na niego obowiązków, warunkowe zwolnienie może – a w niektórych sytuacjach musi – zostać odwołane przez sąd penitencjarny.

Jakie są warunki uzyskania warunkowego przedterminowego zwolnienia?

W sprawie warunkowego przedterminowego zwolnienia sąd nie bada wyłącznie tego, czy skazany odbył wymaganą część kary. Poza powyższym, wymagana jest również pozytywna prognoza kryminologiczna.

Zgodnie z art. 77 § 1 Kodeksu karnego sąd bierze bowiem również pod uwagę:

  • → postawę skazanego, jego właściwości i warunki osobiste,
  • → okoliczności popełnienia przestępstwa,
  • → zachowanie po popełnieniu przestępstwa,
  • → zachowanie w czasie odbywania kary.

Okoliczności te muszą uzasadniać w sądzie przekonanie, że po opuszczeniu zakładu karnego skazany będzie przestrzegał porządku prawnego, stosował się do orzeczonych środków oraz w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa.

Po jakiej części kary można starać się o warunkowe zwolnienie?

To, po jakim czasie można złożyć wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie, zależy przede wszystkim od rodzaju orzeczonej kary i kwalifikacji przyjętej w wyroku.

  • → Co do zasady, skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary.
  • → Jeżeli skazanemu wymierzono karę pozbawienia wolności na czas równy i dłuższy niż 25 lat, skazanego można zwolnić warunkowo po odbyciu co najmniej 15 lat kary.
  • → Skazany określony w art. 64 § 1 Kodeksu karnego może zostać warunkowo zwolniony po odbyciu co najmniej dwóch trzecich kary.
  • → W przypadku skazanych określonych w art. 64 § 2 lub art. 64a Kodeksu karnego możliwość warunkowego zwolnienia powstaje po odbyciu co najmniej trzech czwartych kary. Taki sam próg dotyczy skazanego, wobec którego wydano prawomocne postanowienie stwierdzające, że bezprawnie utrudniał wykonanie kary pozbawienia wolności.
  • → Osoba skazana na karę dożywotniego pozbawienia wolności może zostać warunkowo zwolniona po odbyciu 30 lat kary, o ile w jej przypadku możliwość warunkowego zwolnienia nie została wyłączona.

Czy po odbyciu połowy kary skazany automatycznie wychodzi na wolność?

Nie. Odbycie połowy kary nie oznacza automatycznego zwolnienia z zakładu karnego.

Odbycie połowy kary stanowi jedynie formalne minimum, pozwalające na ubieganie się o uzyskanie warunkowego przedterminowego zwolnienia. Poza powyższym, sąd penitencjarny musi uznać, że wobec skazanego zachodzi pozytywna prognoza kryminologiczna. Dlatego przy rozpoznawaniu wniosku znaczenie mają m.in. zachowanie skazanego podczas odbywania kary i informacje wynikające z opinii administracji zakładu karnego.

Kiedy sąd może orzec zakaz warunkowego zwolnienia?

W określonych przypadkach możliwość uzyskania warunkowego zwolnienia może zostać w wyroku wyłączona – ale wyłącznie w stosunku do skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności.

Sąd może orzec zakaz warunkowego zwolnienia w sytuacji, gdy charakter i okoliczności czynu oraz właściwości osobiste sprawcy wskazują, że jego pozostawanie na wolności powodowałoby trwałe niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia, wolności lub wolności seksualnej innych osób.

Okres próby po warunkowym przedterminowym zwolnieniu – czym jest i ile wynosi?

Warunkowe wyjście z zakładu karnego wiąże się z okresem próby. Co do zasady, czas pozostały do odbycia kary stanowi okres próby, przy czym nie może on być krótszy niż 2 lata ani dłuższy niż 5 lat.

Niektórych skazanych dotyczą jednak inne zasady:

  • → w przypadku skazanego za przestępstwo popełnione w warunkach określonych w art. 64 § 2 lub art. 64a k.k. okres próby nie może być krótszy niż 3 lata;
  • → przy warunkowym zwolnieniu z kary pozbawienia wolności w wymiarze 25 lat lub surowszym okres próby wynosi 10 lat;
  • → przy warunkowym zwolnieniu z dożywotniego pozbawienia wolności okres próby trwa dożywotnio.

Okres próby może być zmieniony przez sąd.

Procedura – kto może złożyć wniosek, ile kosztuje wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie?

Wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie może złożyć m.in.:

  • skazany,
  • obrońca,
  • dyrektor zakładu karnego,
  • kurator sądowy.

Opłata od wniosku wynosi 45 zł.

Wniosek rozpoznaje sąd penitencjarny na posiedzeniu, które powinno odbyć się w zakładzie karnym.

Na postanowienie w przedmiocie odmowy warunkowego przedterminowego zwolnienia przysługuje zażalenie.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie – Poznań. Który sąd rozpoznaje wniosek?

W sprawach o warunkowe przedterminowe zwolnienie właściwy jest sąd penitencjarny.W Poznaniu sprawy penitencjarne rozpoznaje V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych Sądu Okręgowego w Poznaniu.

Adres do korespondencji:

Sąd Okręgowy w Poznaniu
V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych
ul. Stanisława Hejmowskiego 2
61-736 Poznań

Jakie obowiązki może mieć warunkowo zwolniony?

Sąd penitencjarny może w okresie próby oddać warunkowo zwolnionego pod dozór, a także nałożyć na niego określone obowiązki. Obowiązki te mogą obejmować np. poddanie się terapii czy powstrzymywanie się od kontaktowania z określonymi osobami. W czasie próby sąd może te obowiązki ustanawiać, rozszerzać lub zmieniać.

Jeżeli skazany został oddany pod dozór, powinien bezzwłocznie, najpóźniej w terminie 7 dni od uzyskania wiadomości o oddaniu pod dozór, zgłosić się do właściwego kuratora sądowego.

Jeżeli natomiast warunkowo zwolnionego nie poddano pod dozór, powinien on m.in.:

  • → najpóźniej w ciągu 7 dni od zwolnienia zgłosić się do sądowego kuratora zawodowego,
  • → zgłaszać się do kuratora w wyznaczonych terminach,
  • → udzielać wyjaśnień dotyczących przebiegu okresu próby,
  • → nie zmieniać bez zgody sądu miejsca stałego pobytu,
  • → wykonywać nałożone przez sąd obowiązki.

Kiedy sąd może odwołać warunkowe przedterminowe zwolnienie?

Warunkowe zwolnienie nie oznacza, że skazany bezwarunkowo zakończył odbywanie kary. Sąd penitencjarny może odwołać warunkowe zwolnienie m.in. w przypadku, gdy zwolniony rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo, albo gdy uchyla się od dozoru lub wykonywania nałożonych na niego obowiązków, środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych. Każdorazowo znaczenie mają okoliczności konkretnej sprawy oraz podstawa, na której miałoby nastąpić odwołanie zwolnienia.

Kiedy sąd musi odwołać warunkowe przedterminowe zwolnienie?

W niektórych przypadkach odwołanie warunkowego zwolnienia jest obligatoryjne. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w której warunkowo zwolniony w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono wobec niego karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Szczególne regulacje dotyczą także osób skazanych za przestępstwa popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej wspólnie zamieszkującej ze sprawcą. Do obligatoryjnego odwołania może również prowadzić dalsze rażące naruszanie porządku prawnego albo dalsze uchylanie się od dozoru lub wykonywania obowiązków po uprzednim udzieleniu przez kuratora zawodowego pisemnego upomnienia, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.

Na postanowienie w przedmiocie odwołania warunkowego zwolnienia przysługuje zażalenie.

Co po odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia?

Oczywistą konsekwencją jest powrót do odbywania kary pozbawienia wolności. Co istotne, okresu spędzonego na wolności po warunkowym zwolnieniu nie zalicza się na poczet kary.

Jeżeli warunkowe zwolnienie zostanie odwołane, ponowne warunkowe zwolnienie nie może nastąpić przed upływem co najmniej roku kary pozbawienia wolności w warunkach osadzenia. Natomiast w przypadku kary dożywotniego pozbawienia wolności wymagane jest odbycie co najmniej 5 lat kary.

Odmowa warunkowego przedterminowego zwolnienia – kiedy można złożyć kolejny wniosek?

Odmowa udzielenia warunkowego zwolnienia nie oznacza, że skazany nie będzie mógł ponownie ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Istnieją jednak pewne wymogi formalne – które dotyczą przede wszystkim upływu ustawowego okresu od ostatniego postanowienia o odmowie.

Jeżeli kara lub suma kar nie przekracza 5 lat pozbawienia wolności, wniosku złożonego przed upływem 6 miesięcy od postanowienia o odmowie nie rozpoznaje się aż do upływu tego okresu. Jeżeli natomiast kara lub suma kar przekracza 5 lat pozbawienia wolności, okres ten wynosi rok.

Czy można uzyskać warunkowe przedterminowe zwolnienie podczas dozoru elektronicznego?

Tak. Warunkowe przedterminowe zwolnienie jest możliwe również w przypadku odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego (SDE). Wyjątek dotyczy odbywania w systemie dozoru elektronicznego zastępczej kary pozbawienia wolności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. W takim przypadku warunkowe przedterminowe zwolnienie nie jest dopuszczalne. Samo odbywanie kary z tzw. bransoletką elektroniczną nie wyklucza więc możliwości wcześniejszego zakończenia wykonywania kary, o ile spełnione są ustawowe przesłanki.

Kiedy kara jest uznawana za odbytą po warunkowym zwolnieniu?

Jeżeli w okresie próby oraz w ciągu 6 miesięcy od jego zakończenia warunkowe zwolnienie nie zostanie odwołane, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia.

Przykład: Skazany został skazany na 3 lata pozbawienia wolności za kradzież i nie działał w warunkach recydywy. Po odbyciu 1,5 roku kary uzyskał warunkowe przedterminowe zwolnienie. Zakład karny opuścił 1 września 2026 roku, a okres próby wynosi 2 lata.

Okres próby zakończy się 1 września 2028 roku. Możliwość odwołania warunkowego zwolnienia należy jednak uwzględniać również przez kolejne 6 miesięcy.

Jeżeli zwolnienie nie zostanie odwołane w wymaganym okresie, kara będzie uważana za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia, czyli 1 września 2026 roku.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie – pomoc adwokata w Poznaniu

Sprawa o warunkowe przedterminowe zwolnienie wymaga oceny nie tylko tego, czy skazany odbył już wymaganą część kary. Istotne znaczenie ma również sytuacja skazanego, jego zachowanie podczas odbywania kary oraz okoliczności pozwalające na sformułowanie pozytywnej prognozy kryminologicznej. Adwokat może pomóc m.in. w ocenie możliwości ubiegania się o warunkowe zwolnienie, przygotowaniu i uzasadnieniu wniosku oraz reprezentowaniu skazanego podczas posiedzenia sądu penitencjarnego.

Prowadzę sprawy z zakresu prawa karnego wykonawczego, w tym dotyczące warunkowego przedterminowego zwolnienia przed Sądem Okręgowym w Poznaniu.