Przejdź do treści głównej

Autor: Aleksandra Ratuszniak

Niealimentacja – kiedy brak zapłaty alimentów jest przestępstwem?

Napisane przez Aleksandra Ratuszniak w dniu . Opublikowano w Alimenty i kontakty, Prawo Karne.

Brak zapłaty alimentów może prowadzić nie tylko do egzekucji komorniczej, ale również do odpowiedzialności karnej za przestępstwo niealimentacji. Nie oznacza to jednak, że każde opóźnienie w zapłacie alimentów automatycznie stanowi przestępstwo.

Odpowiedzialność za niealimentację reguluje art. 209 Kodeksu karnego. Obecnie dla odpowiedzialności karnej nie jest wymagane „uporczywe” niepłacenie alimentów. Ustawa posługuje się konkretnym kryterium wysokości powstałej zaległości, nadal jednak wymaga, aby sprawca uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego.

Kiedy niepłacenie alimentów jest przestępstwem?

Zgodnie z art. 209 § 1 k.k. odpowiedzialności karnej podlega osoba, która uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem lub inną umową, jeżeli:

➜ łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych, albo

➜ w przypadku świadczenia innego niż okresowe – opóźnienie wynosi co najmniej trzy miesiące.

Przykładowo, jeżeli alimenty zostały ustalone na kwotę 1 000 zł miesięcznie, ustawowy próg zaległości odpowiada kwocie 3 000 zł. Nie musi przy tym chodzić o trzy kolejne miesiące, w których zobowiązany nie zapłacił nic. Istotna jest łączna wysokość powstałej zaległości.

Za przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do roku.

Czy każde niepłacenie alimentów jest przestępstwem?

Sam fakt powstania zaległości alimentacyjnej nie przesądza jeszcze o popełnieniu przestępstwa.

Po pierwsze, obowiązek alimentacyjny musi być określony co do wysokości w orzeczeniu sądowym, ugodzie zawartej przed sądem albo innym organem, albo innej umowie.

Po drugie, zaległość musi osiągnąć wysokość wskazaną w art. 209 § 1 k.k.

Po trzecie sprawca musi uchylać się od wykonania obowiązku alimentacyjnego. Oznacza to, że sprawca musi mieć obiektywną możliwość zapłaty, a decyzja o niepłaceniu wynika z jego negatywnego nastawienia. Samo stwierdzenie, że alimenty nie były płacone, nie wystarcza więc do przypisania odpowiedzialności karnej.

Czy brak pieniędzy na alimenty oznacza popełnienie przestępstwa?

Jak już wspomniano wyżej, dla odpowiedzialności za niealimentację istotne znaczenie mają rzeczywiste możliwości wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Orzecznictwo wskazuje, że nie wystarcza samo ustalenie, iż osoba zobowiązana nie płaciła alimentów. Konieczne jest również ustalenie, że uchylała się od tego obowiązku. Sądy przyjmują, że uchylanie się występuje wówczas, gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość wykonywania obowiązku alimentacyjnego, ale mimo tego go nie realizuje.

Oznacza to, że przy ocenie odpowiedzialności mogą mieć znaczenie m.in. sytuacja majątkowa i zarobkowa zobowiązanego oraz rzeczywiste możliwości uzyskiwania przez niego dochodu. Samo powstanie długu alimentacyjnego nie oznacza zatem automatycznie odpowiedzialności za przestępstwo z art. 209 k.k.

Niealimentacja a niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych

Surowszą postać przestępstwa niealimentacji przewiduje art. 209 § 1a k.k.

Jeżeli sprawca, uchylając się od obowiązku alimentacyjnego w warunkach określonych w § 1, naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności, albo karze pozbawienia wolności do 2 lat. W tym przypadku znaczenie ma więc nie tylko wysokość zaległości i zachowanie zobowiązanego, ale również skutek w postaci narażenia osoby uprawnionej na niemożność zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych.

Czy niealimentacja dotyczy tylko alimentów na dziecko?

Nie, przestępstwo niealimentacji nie dotyczy wyłącznie alimentów należnych małoletnim dzieciom. Art. 209 k.k. odnosi się do obowiązku alimentacyjnego, a nie wyłącznie do obowiązku rodzica wobec dziecka. W zależności od sytuacji odpowiedzialność karna może zatem dotyczyć również uchylania się od zapłaty alimentów ustalonych np. na rzecz byłego małżonka czy rodzica, jeżeli spełnione są pozostałe przesłanki określone w art. 209 k.k.

Czy do ścigania za niealimentację potrzebny jest wniosek?

Co do zasady przestępstwo niealimentacji jest ścigane na wniosek. Zgodnie z art. 209 § 2 k.k. wniosek może złożyć pokrzywdzony, organ pomocy społecznej, organ podejmujący działania wobec dłużnika alimentacyjnego. Nie w każdej sytuacji wniosek będzie jednak konieczny.

Fundusz Alimentacyjny a ściganie za niealimentację

Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie przestępstwa z art. 209 § 1 lub § 1a k.k. odbywa się z urzędu. W takiej sytuacji wszczęcie i prowadzenie postępowania nie jest uzależnione od złożenia wniosku przez pokrzywdzonego.

Czy zapłata zaległych alimentów pozwala uniknąć kary?

Przepisy przewidują szczególne rozwiązania dla osoby, która po wszczęciu postępowania ureguluje zaległości alimentacyjne. W przypadku podstawowego typu niealimentacji z art. 209 § 1 k.k. sprawca nie podlega karze, jeżeli w całości uiści zaległe alimenty nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku kwalifikowanego typu niealimentacji z art. 209 § 1a k.k., czyli gdy zachowanie sprawcy naraziło osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jeżeli sprawca w tym samym 30-dniowym terminie uiści w całości zaległe alimenty, sąd odstępuje od wymierzenia kary, chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko takiemu rozstrzygnięciu.

Zapłata zaległości może więc mieć bardzo istotne znaczenie dla odpowiedzialności karnej, przy czym skutki zapłaty są różne w zależności od tego, czy sprawa dotyczy art. 209 § 1, czy art. 209 § 1a k.k.

Niealimentacja – podsumowanie

Nie każda zaległość alimentacyjna oznacza popełnienie przestępstwa. Dla odpowiedzialności z art. 209 k.k. znaczenie ma zarówno wysokość powstałej zaległości, jak i to, czy zobowiązany rzeczywiście uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego. W konkretnych sprawach istotne mogą być również możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego, przyczyny powstania zaległości oraz sytuacja osoby uprawnionej do alimentów. Jeżeli postępowanie karne zostało już wszczęte, szczególne znaczenie ma również termin 30 dni od pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego, ponieważ całkowita spłata zaległości w tym okresie może wpływać na odpowiedzialność karną sprawcy.

Czy pokrzywdzony jest informowany o wyjściu sprawcy z więzienia?

Napisane przez Aleksandra Ratuszniak w dniu . Opublikowano w Prawo Karne.

W niektórych sprawach karnych pokrzywdzony może chcieć zostać poinformowany, kiedy skazany opuści zakład karny. Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których istnieje obawa przed ponownym kontaktem ze sprawcą po jego zwolnieniu, ale również wtedy, gdy skazany nawet otrzyma przepustkę i czasowo opuści zakład karny.

Przepisy Kodeksu karnego wykonawczego przewidują możliwość informowania pokrzywdzonego o zwolnieniu skazanego z zakładu karnego, jego ucieczce, udzielonej przepustce, a także niektórych innych przypadkach czasowego opuszczenia zakładu karnego.

Zasady te określa przede wszystkim art. 168a Kodeksu karnego wykonawczego.

Ważne: co do zasady pokrzywdzony otrzymuje takie informacje po złożeniu odpowiedniego wniosku. W przypadku niektórych przestępstw zawiadomienie następuje jednak z urzędu.

Spis treści

Czy pokrzywdzony zawsze jest informowany o wyjściu sprawcy z więzienia?

Co do zasady pokrzywdzony jest informowany o zwolnieniu skazanego z zakładu karnego na swój wniosek. Sąd, który kieruje orzeczenie do wykonania, ma obowiązek pouczyć pokrzywdzonego o możliwości złożenia takiego wniosku. Oznacza to, że jeżeli pokrzywdzony chce otrzymywać informacje dotyczące opuszczania zakładu karnego przez skazanego, powinien skorzystać z tego uprawnienia.

Jeżeli pokrzywdzony złoży wniosek, sąd przekazuje go dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego wraz z danymi obejmującymi imię, nazwisko i adres pokrzywdzonego. Wynika to z art. 11 § 1a Kodeksu karnego wykonawczego. Dane pokrzywdzonego przekazywane w tym celu nie są przeznaczone do udostępnienia skazanemu.

O jakich zdarzeniach informowany jest pokrzywdzony?

Złożenie wniosku nie oznacza wyłącznie uzyskania informacji o zakończeniu odbywania kary. Zakres informacji jest szerszy. Zgodnie z art. 168a k.k.w. pokrzywdzony może zostać poinformowany o:

  • ➜ zwolnieniu skazanego z zakładu karnego,
  • ➜ ucieczce skazanego z zakładu karnego,
  • ➜ wydaniu decyzji o udzieleniu skazanemu określonej w przepisach przepustki,
  • ➜ wydaniu decyzji o udzieleniu skazanemu czasowego zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego bez dozoru, konwoju funkcjonariusza Służby Więziennej albo asysty innej osoby godnej zaufania,
  • ➜ niepowrocie skazanego w wyznaczonym terminie z przepustki lub czasowego zezwolenia.

Jeżeli wobec skazanego wykonywanych jest kolejno kilka kar pozbawienia wolności, zawiadomienia wysyłane są przez cały okres trwania pozbawienia wolności.

Kiedy pokrzywdzony jest informowany bez składania wniosku?

W przypadku określonych kategorii przestępstw pokrzywdzony nie musi składać wniosku, aby otrzymywać informacje o opuszczeniu zakładu karnego przez skazanego. Zawiadomienie następuje wówczas z urzędu. Dotyczy to skazanych za:

  • ➜ przestępstwa określone w rozdziale XXV Kodeksu karnego, czyli przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności,
  • ➜ ciężki uszczerbek na zdrowiu – art. 156 k.k.,
  • ➜ handel ludźmi – art. 189a k.k.,
  • ➜ uporczywe nękanie – art. 190a k.k.,
  • ➜ znęcanie się – art. 207 k.k.,
  • ➜ uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego albo osoby nieporadnej – art. 211 k.k.

W tych przypadkach zawiadomienie następuje z urzędu, chyba że pokrzywdzony oświadczy, że rezygnuje z tego uprawnienia.

Przykład: jeżeli sprawca został skazany za znęcanie się z art. 207 k.k., pokrzywdzony co do zasady nie musi składać odrębnego wniosku o informowanie go o zdarzeniach wskazanych w art. 168a k.k.w. Może natomiast zrezygnować z otrzymywania takich informacji.

Kiedy o opuszczeniu więzienia przez skazanego informowana jest Policja?

W określonych przypadkach informacja o opuszczeniu zakładu karnego przekazywana jest również Policji. Dotyczy to między innymi skazanego z zaburzeniami preferencji seksualnych odbywającego karę pozbawienia wolności za przestępstwo określone w art. 197–203 Kodeksu karnego, popełnione w związku z tymi zaburzeniami.

W przypadkach określonych w art. 168a k.k.w. odpowiednio sędzia penitencjarny albo dyrektor zakładu karnego zawiadamia jednostkę Policji właściwą dla miejsca stałego pobytu skazanego. Przepisy przewidują taki obowiązek również w odniesieniu do:

  • ➜ skazanego za przestępstwo popełnione w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa,
  • ➜ skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności orzeczoną za przestępstwo umyślne w wymiarze nie niższym niż 3 lata.

Czy świadek może zostać poinformowany o opuszczeniu więzienia przez skazanego?

Tak. Przepisy przewidują również możliwość przekazania informacji świadkowi. Zgodnie z art. 168a § 6 k.k.w. w uzasadnionych przypadkach zawiadomienie może zostać przekazane również świadkowi. Sytuacja świadka różni się jednak od sytuacji pokrzywdzonego. Przepis nakłada na sąd obowiązek pouczenia pokrzywdzonego o przysługujących mu uprawnieniach, natomiast nie przewiduje analogicznego obowiązku pouczania każdego świadka.

Podsumowanie

Pokrzywdzony może otrzymywać informacje nie tylko o zwolnieniu skazanego z zakładu karnego, lecz również między innymi o jego ucieczce, określonych przepustkach, czasowym opuszczeniu zakładu karnego oraz braku powrotu w wyznaczonym terminie. Co do zasady wymaga to złożenia przez pokrzywdzonego odpowiedniego wniosku. W przypadku niektórych przestępstw, w tym m.in. znęcania się, uporczywego nękania oraz przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, zawiadomienie następuje jednak z urzędu, chyba że pokrzywdzony zrezygnuje z tego uprawnienia. Podstawę prawną stanowi przede wszystkim art. 168a Kodeksu karnego wykonawczego.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie – kiedy można wyjść wcześniej z więzienia?

Napisane przez Aleksandra Ratuszniak w dniu . Opublikowano w Prawo Karne.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności pozwala skazanemu opuścić zakład karny przed końcem orzeczonej kary. Instytucja ta nie oznacza jednak darowania pozostałej części kary. Skazany zostaje zwolniony na okres próby, podczas którego powinien przestrzegać porządku prawnego i zobowiązuje się wykonywać nałożone na niego obowiązki.

O warunkowym przedterminowym zwolnieniu decyduje sąd penitencjarny. Samo odbycie wymaganej ustawą części kary nie oznacza więc automatycznej zgody na warunkowe przedterminowe zwolnienie. Konieczne jest również spełnienie przesłanek związanych przede wszystkim z prognozą dotyczącą zachowania skazanego po opuszczeniu zakładu karnego. Każdy przypadek rozpoznawany jest przez sądy penitencjarne indywidualnie.

Instytucja ta jest stosowana bardzo często. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości, w 2025 roku uwzględniono 3710 wniosków o warunkowe zwolnienie złożonych przez dyrektorów jednostek penitencjarnych, natomiast w pierwszej połowie 2026 roku – 1798 takich wniosków (dane: wiadomisci.dziennik.pl).

Spis treści

Czym jest warunkowe przedterminowe zwolnienie?

Warunkowe przedterminowe zwolnienie oznacza możliwość zwolnienia skazanego z odbywania pozostałej części kary pozbawienia wolności przed terminem wskazanym w wyroku. Warunkowe przedterminowe zwolnienie nie oznacza jednak per se skrócenia kary ani jej darowania. Pozostały do odbycia czas staje się co do zasady okresem próby, a zachowanie skazanego po opuszczeniu zakładu karnego podlega ścisłej kontroli. W określonych przypadkach, przede wszystkim, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, popełni przestępstwo albo nie wykonuje nałożonych na niego obowiązków, warunkowe zwolnienie może – a w niektórych sytuacjach musi – zostać odwołane przez sąd penitencjarny.

Jakie są warunki uzyskania warunkowego przedterminowego zwolnienia?

W sprawie warunkowego przedterminowego zwolnienia sąd nie bada wyłącznie tego, czy skazany odbył wymaganą część kary. Poza powyższym, wymagana jest również pozytywna prognoza kryminologiczna.

Zgodnie z art. 77 § 1 Kodeksu karnego sąd bierze bowiem również pod uwagę:

  • → postawę skazanego, jego właściwości i warunki osobiste,
  • → okoliczności popełnienia przestępstwa,
  • → zachowanie po popełnieniu przestępstwa,
  • → zachowanie w czasie odbywania kary.

Okoliczności te muszą uzasadniać w sądzie przekonanie, że po opuszczeniu zakładu karnego skazany będzie przestrzegał porządku prawnego, stosował się do orzeczonych środków oraz w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa.

Po jakiej części kary można starać się o warunkowe zwolnienie?

To, po jakim czasie można złożyć wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie, zależy przede wszystkim od rodzaju orzeczonej kary i kwalifikacji przyjętej w wyroku.

  • → Co do zasady, skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary.
  • → Jeżeli skazanemu wymierzono karę pozbawienia wolności na czas równy i dłuższy niż 25 lat, skazanego można zwolnić warunkowo po odbyciu co najmniej 15 lat kary.
  • → Skazany określony w art. 64 § 1 Kodeksu karnego może zostać warunkowo zwolniony po odbyciu co najmniej dwóch trzecich kary.
  • → W przypadku skazanych określonych w art. 64 § 2 lub art. 64a Kodeksu karnego możliwość warunkowego zwolnienia powstaje po odbyciu co najmniej trzech czwartych kary. Taki sam próg dotyczy skazanego, wobec którego wydano prawomocne postanowienie stwierdzające, że bezprawnie utrudniał wykonanie kary pozbawienia wolności.
  • → Osoba skazana na karę dożywotniego pozbawienia wolności może zostać warunkowo zwolniona po odbyciu 30 lat kary, o ile w jej przypadku możliwość warunkowego zwolnienia nie została wyłączona.

Czy po odbyciu połowy kary skazany automatycznie wychodzi na wolność?

Nie. Odbycie połowy kary nie oznacza automatycznego zwolnienia z zakładu karnego.

Odbycie połowy kary stanowi jedynie formalne minimum, pozwalające na ubieganie się o uzyskanie warunkowego przedterminowego zwolnienia. Poza powyższym, sąd penitencjarny musi uznać, że wobec skazanego zachodzi pozytywna prognoza kryminologiczna. Dlatego przy rozpoznawaniu wniosku znaczenie mają m.in. zachowanie skazanego podczas odbywania kary i informacje wynikające z opinii administracji zakładu karnego.

Kiedy sąd może orzec zakaz warunkowego zwolnienia?

W określonych przypadkach możliwość uzyskania warunkowego zwolnienia może zostać w wyroku wyłączona – ale wyłącznie w stosunku do skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności.

Sąd może orzec zakaz warunkowego zwolnienia w sytuacji, gdy charakter i okoliczności czynu oraz właściwości osobiste sprawcy wskazują, że jego pozostawanie na wolności powodowałoby trwałe niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia, wolności lub wolności seksualnej innych osób.

Okres próby po warunkowym przedterminowym zwolnieniu – czym jest i ile wynosi?

Warunkowe wyjście z zakładu karnego wiąże się z okresem próby. Co do zasady, czas pozostały do odbycia kary stanowi okres próby, przy czym nie może on być krótszy niż 2 lata ani dłuższy niż 5 lat.

Niektórych skazanych dotyczą jednak inne zasady:

  • → w przypadku skazanego za przestępstwo popełnione w warunkach określonych w art. 64 § 2 lub art. 64a k.k. okres próby nie może być krótszy niż 3 lata;
  • → przy warunkowym zwolnieniu z kary pozbawienia wolności w wymiarze 25 lat lub surowszym okres próby wynosi 10 lat;
  • → przy warunkowym zwolnieniu z dożywotniego pozbawienia wolności okres próby trwa dożywotnio.

Okres próby może być zmieniony przez sąd.

Procedura – kto może złożyć wniosek, ile kosztuje wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie?

Wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie może złożyć m.in.:

  • skazany,
  • obrońca,
  • dyrektor zakładu karnego,
  • kurator sądowy.

Opłata od wniosku wynosi 45 zł.

Wniosek rozpoznaje sąd penitencjarny na posiedzeniu, które powinno odbyć się w zakładzie karnym.

Na postanowienie w przedmiocie odmowy warunkowego przedterminowego zwolnienia przysługuje zażalenie.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie – Poznań. Który sąd rozpoznaje wniosek?

W sprawach o warunkowe przedterminowe zwolnienie właściwy jest sąd penitencjarny.W Poznaniu sprawy penitencjarne rozpoznaje V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych Sądu Okręgowego w Poznaniu.

Adres do korespondencji:

Sąd Okręgowy w Poznaniu
V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych
ul. Stanisława Hejmowskiego 2
61-736 Poznań

Jakie obowiązki może mieć warunkowo zwolniony?

Sąd penitencjarny może w okresie próby oddać warunkowo zwolnionego pod dozór, a także nałożyć na niego określone obowiązki. Obowiązki te mogą obejmować np. poddanie się terapii czy powstrzymywanie się od kontaktowania z określonymi osobami. W czasie próby sąd może te obowiązki ustanawiać, rozszerzać lub zmieniać.

Jeżeli skazany został oddany pod dozór, powinien bezzwłocznie, najpóźniej w terminie 7 dni od uzyskania wiadomości o oddaniu pod dozór, zgłosić się do właściwego kuratora sądowego.

Jeżeli natomiast warunkowo zwolnionego nie poddano pod dozór, powinien on m.in.:

  • → najpóźniej w ciągu 7 dni od zwolnienia zgłosić się do sądowego kuratora zawodowego,
  • → zgłaszać się do kuratora w wyznaczonych terminach,
  • → udzielać wyjaśnień dotyczących przebiegu okresu próby,
  • → nie zmieniać bez zgody sądu miejsca stałego pobytu,
  • → wykonywać nałożone przez sąd obowiązki.

Kiedy sąd może odwołać warunkowe przedterminowe zwolnienie?

Warunkowe zwolnienie nie oznacza, że skazany bezwarunkowo zakończył odbywanie kary. Sąd penitencjarny może odwołać warunkowe zwolnienie m.in. w przypadku, gdy zwolniony rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo, albo gdy uchyla się od dozoru lub wykonywania nałożonych na niego obowiązków, środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych. Każdorazowo znaczenie mają okoliczności konkretnej sprawy oraz podstawa, na której miałoby nastąpić odwołanie zwolnienia.

Kiedy sąd musi odwołać warunkowe przedterminowe zwolnienie?

W niektórych przypadkach odwołanie warunkowego zwolnienia jest obligatoryjne. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w której warunkowo zwolniony w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono wobec niego karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Szczególne regulacje dotyczą także osób skazanych za przestępstwa popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej wspólnie zamieszkującej ze sprawcą. Do obligatoryjnego odwołania może również prowadzić dalsze rażące naruszanie porządku prawnego albo dalsze uchylanie się od dozoru lub wykonywania obowiązków po uprzednim udzieleniu przez kuratora zawodowego pisemnego upomnienia, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.

Na postanowienie w przedmiocie odwołania warunkowego zwolnienia przysługuje zażalenie.

Co po odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia?

Oczywistą konsekwencją jest powrót do odbywania kary pozbawienia wolności. Co istotne, okresu spędzonego na wolności po warunkowym zwolnieniu nie zalicza się na poczet kary.

Jeżeli warunkowe zwolnienie zostanie odwołane, ponowne warunkowe zwolnienie nie może nastąpić przed upływem co najmniej roku kary pozbawienia wolności w warunkach osadzenia. Natomiast w przypadku kary dożywotniego pozbawienia wolności wymagane jest odbycie co najmniej 5 lat kary.

Odmowa warunkowego przedterminowego zwolnienia – kiedy można złożyć kolejny wniosek?

Odmowa udzielenia warunkowego zwolnienia nie oznacza, że skazany nie będzie mógł ponownie ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Istnieją jednak pewne wymogi formalne – które dotyczą przede wszystkim upływu ustawowego okresu od ostatniego postanowienia o odmowie.

Jeżeli kara lub suma kar nie przekracza 5 lat pozbawienia wolności, wniosku złożonego przed upływem 6 miesięcy od postanowienia o odmowie nie rozpoznaje się aż do upływu tego okresu. Jeżeli natomiast kara lub suma kar przekracza 5 lat pozbawienia wolności, okres ten wynosi rok.

Czy można uzyskać warunkowe przedterminowe zwolnienie podczas dozoru elektronicznego?

Tak. Warunkowe przedterminowe zwolnienie jest możliwe również w przypadku odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego (SDE). Wyjątek dotyczy odbywania w systemie dozoru elektronicznego zastępczej kary pozbawienia wolności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. W takim przypadku warunkowe przedterminowe zwolnienie nie jest dopuszczalne. Samo odbywanie kary z tzw. bransoletką elektroniczną nie wyklucza więc możliwości wcześniejszego zakończenia wykonywania kary, o ile spełnione są ustawowe przesłanki.

Kiedy kara jest uznawana za odbytą po warunkowym zwolnieniu?

Jeżeli w okresie próby oraz w ciągu 6 miesięcy od jego zakończenia warunkowe zwolnienie nie zostanie odwołane, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia.

Przykład: Skazany został skazany na 3 lata pozbawienia wolności za kradzież i nie działał w warunkach recydywy. Po odbyciu 1,5 roku kary uzyskał warunkowe przedterminowe zwolnienie. Zakład karny opuścił 1 września 2026 roku, a okres próby wynosi 2 lata.

Okres próby zakończy się 1 września 2028 roku. Możliwość odwołania warunkowego zwolnienia należy jednak uwzględniać również przez kolejne 6 miesięcy.

Jeżeli zwolnienie nie zostanie odwołane w wymaganym okresie, kara będzie uważana za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia, czyli 1 września 2026 roku.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie – pomoc adwokata w Poznaniu

Sprawa o warunkowe przedterminowe zwolnienie wymaga oceny nie tylko tego, czy skazany odbył już wymaganą część kary. Istotne znaczenie ma również sytuacja skazanego, jego zachowanie podczas odbywania kary oraz okoliczności pozwalające na sformułowanie pozytywnej prognozy kryminologicznej. Adwokat może pomóc m.in. w ocenie możliwości ubiegania się o warunkowe zwolnienie, przygotowaniu i uzasadnieniu wniosku oraz reprezentowaniu skazanego podczas posiedzenia sądu penitencjarnego.

Prowadzę sprawy z zakresu prawa karnego wykonawczego, w tym dotyczące warunkowego przedterminowego zwolnienia przed Sądem Okręgowym w Poznaniu.

Odroczenie wykonania kary – przesłanki i procedura

Napisane przez Aleksandra Ratuszniak w dniu . Opublikowano w Prawo Karne.

Spis treści:

Prawomocny wyrok skazujący nie w każdej sytuacji będzie oznaczać dla skazanego natychmiastowe rozpoczęcie odbywania kary pozbawienia wolności. W określonych prawem przypadkach możliwe jest odroczenie wykonania kary. Odroczenie może zostać udzielone m.in. ze względu na stan zdrowia skazanego, sytuację rodzinną, ciążę, konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny albo inne szczególnie istotne okoliczności.

Kiedy złożyć wniosek o odroczenie wykonania kary?

Warto w tym miejscu przypomnieć, że po uprawomocnieniu się wyroku sąd nie wysyła już tzw. „biletu do więzienia”. Obecnie zgodnie z art. 79 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego skazanego na karę pozbawienia wolności sąd poleca zatrzymać i doprowadzić do aresztu śledczego.

Wezwanie do dobrowolnego stawienia się do odbycia kary jest wyjątkiem. W uzasadnionym wypadku sąd może – na wniosek skazanego – wezwać go do stawienia się w wyznaczonym terminie w areszcie śledczym. Więcej o tej zmianie przeczytasz w moim artykule poświęconym tej nowelizacji.

Z tej przyczyny ewentualny wniosek o odroczenie wykonania kary warto rozważyć z odpowiednim wyprzedzeniem.

Kiedy sąd może odroczyć wykonanie kary, a kiedy musi to zrobić?

Kodeks karny wykonawczy przewiduje kilka podstaw odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności. Istotne znaczenie ma rozróżnienie odroczenia obowiązkowego od odroczenia, którego udzielenie zależy od oceny sądu.

Odroczenie wykonania kary z powodu choroby – art. 150 KKW

Sąd odracza wykonanie kary pozbawienia wolności w przypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary. Odroczenie następuje do czasu ustania przeszkody. W takim wypadku odroczenie jest obowiązkowe.

Za ciężką chorobę uważa się taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać jego życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo.

W takich sprawach szczególne istotna jest dokumentacja medyczna skazanego, albowiem samo wskazanie przyczyny w postaci choroby lub trwającego leczenia nie jest wystarczające. Skazany musi wykazać, dlaczego aktualny stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie kary w warunkach zakładu karnego. W toku postępowania możliwe jest również przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego.

Odroczenie ze względu na zbyt ciężkie skutki dla skazanego lub jego rodziny – art. 151 § 1 KKW

Sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności na okres do jednego roku, jeżeli jej natychmiastowe wykonanie pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Co istotne, pojęcie „zbyt ciężkich skutków” nie zostało ustawowo zdefiniowane. Sąd indywidualnie ocenia sytuację skazanego oraz jego rodziny, a odroczenie zależy od uznania Sądu.

Trzeba jednak zaznaczyć, że ze swojej istoty odbywanie kary pozbawienia wolności będzie się wiązać z dolegliwościami, w tym finansowymi i rodzinnymi. Dla uzyskania odroczenia wykonania kary konieczne będzie wykazanie szczególnych konsekwencji uzasadniających uwzględnienie wniosku, a nie normalne następstwa tej kary izolacyjnej.

Odroczenie wykonania kary a ciąża i opieka nad dzieckiem

Szczególne zasady odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności dotyczą osoby skazanej będącej kobietą ciężarną, a także osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem. W takich przypadkach sąd może odroczyć wykonanie kary na okres do 3 lat po urodzeniu dziecka.

Odroczenie wykonania kary z powodu przeludnienia zakładów karnych – art. 151 § 2 KKW

Kodeks karny wykonawczy przewiduje również możliwość odroczenia wykonania kary w wymiarze do jednego roku, jeżeli liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekracza w skali kraju ich ogólną pojemność.

Możliwość ta dotyczy jednak wyłącznie części skazanych. Ustawa przewiduje szereg wyłączeń, obejmujących m.in. określone kategorie sprawców przestępstw z użyciem przemocy lub groźby jej użycia, sprawców działających w warunkach określonych w przepisach dotyczących recydywy oraz niektórych sprawców przestępstw przeciwko wolności seksualnej.

Przykłady sytuacji uzasadniających odroczenie

Sytuacja każdego skazanego wymaga indywidualnej oceny. W zależności od okoliczności konkretnej sprawy, argumentem przemawiającym za odroczeniem wykonanie kary pozbawienia wolności może być m.in.:

  • utrata jedynego lub podstawowego źródła utrzymania rodziny – istotne mogą być dokumenty dotyczące dochodów skazanego i pozostałych członków rodziny, liczby osób pozostających na utrzymaniu czy stałych wydatków;
  • konieczność sprawowania osobistej opieki nad członkiem rodziny, jeżeli nie ma innej osoby mogącej realnie przejąć tę opiekę;
  • trwające leczenie skazanego, np. zaplanowana operacja, terapia onkologiczna czy rehabilitacja po wypadku;
  • ciąża lub sytuacja związana z opieką nad małym dzieckiem;
  • konieczność uporządkowania wyjątkowej sytuacji zawodowej lub gospodarczej, np. zakończenia określonych spraw przedsiębiorstwa, ustanowienia osoby mogącej prowadzić firmę czy zabezpieczenia jej dalszego funkcjonowania.

Jak długo może trwać odroczenie wykonania kary?

W przypadku odroczenia na podstawie art. 151 § 1 KKW zasadą jest możliwość odroczenia wykonania kary na okres do jednego roku. Termin ten nie dotyczy więc odroczenia z powodu choroby. Odroczenie może być udzielane kilkakrotnie, jednak łączny okres nie może przekroczyć wskazanego już okresu jednego roku. Okres odroczenia biegnie od dnia wydania pierwszego postanowienia w tym przedmiocie. Jeżeli okoliczności uzasadniające odroczenie nadal istnieją, kolejny wniosek warto złożyć jeszcze przed zakończeniem wcześniej udzielonego okresu.

Jak już wskazano, inaczej wygląda kwestia terminu maksymalnego odroczenia wykonania kary w przypadku ciężkiej choroby, zgodnie z art. 150 KKW. Wówczas kara podlega odroczeniudo czasu ustania przeszkody uniemożliwiającej jej wykonanie, bez wskazania terminu.

Co daje odroczenie wykonania kary?

Warto pamiętać, że odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności nie powoduje skrócenia ani „anulowania” orzeczonej kary, jedynie zmienia moment rozpoczęcia jej wykonywania. Czas uzyskany dzięki odroczeniu może jednakże mieć istotne znaczenie. W zależności od sytuacji skazanego, czas odroczenia może być przeznaczony m.in. na:

  • kontynuowanie leczenia,
  • zabezpieczenie sytuacji rodziny,
  • uporządkowanie spraw związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
  • przygotowanie rodziny na okres izolacji,
  • zgromadzenie dokumentacji potrzebnej w innych postępowaniach wykonawczych,
  • podjęcie starań o odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli skazany spełnia wymagane warunki.

Odroczenie wykonania kary nie powinno być zatem traktowane wyłącznie jako sposób na przesunięcie terminu osadzenia. Istotne jest również odpowiednie wykorzystanie uzyskanego czasu.

Obowiązki skazanego w okresie odroczenia

Odroczenie wykonania kary może wiązać się z określonymi obowiązkami.

Sąd może zobowiązać skazanego m.in. do:

  • podjęcia starań o znalezienie pracy zarobkowej,
  • zgłaszania się do wskazanej jednostki Policji w określonych odstępach czasu,
  • poddania się odpowiedniemu leczeniu, rehabilitacji lub oddziaływaniom terapeutycznym.

Niewykonywanie nałożonych obowiązków może mieć wpływ na dalsze trwanie odroczenia.

Czy złożenie wniosku o odroczenie wstrzymuje wykonanie kary?

Nie. Samo złożenie wniosku o odroczenie wykonania kary nie powoduje automatycznego wstrzymania wykonania wyroku.. Oznacza to, że pomimo toczącego się postępowania w przedmiocie odroczenia skazany może zostać zatrzymany i doprowadzony do aresztu śledczego. W szczególnie uzasadnionym przypadku sąd może jednak postanowić o wstrzymaniu wykonania orzeczenia do czasu rozpoznania wniosku o odroczenie.

Jak złożyć wniosek o odroczenie wykonania kary?

Wniosek o odroczenie wykonania kary może złożyć m.in.:

  • skazany,
  • obrońca,
  • dyrektor zakładu karnego,
  • kurator sądowy.

Opłata od wniosku wynosi 80 zł.

Wniosek rozpoznaje co do zasady sąd, który wydał wyrok w pierwszej instancji.

Na postanowienie w przedmiocie odroczenia wykonania kary przysługuje zażalenie.

Co się stanie, jeżeli skazany rozpocznie odbywanie kary przed rozpoznaniem wniosku?

Jeżeli po złożeniu wniosku o odroczenie skazany rozpocznie odbywanie kary pozbawienia wolności, sprawa podlega przekazaniu właściwemu sądowi penitencjarnemu, a wniosek jest rozpoznawany jako wniosek o udzielenie przerwy w wykonaniu kary.

Czy odroczoną karę można później warunkowo zawiesić?

Nie. Taką możliwość przewidywał wcześniej art. 152 Kodeksu karnego wykonawczego.

Przepis pozwalał w określonych przypadkach na warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności w postępowaniu wykonawczym, jeżeli odroczenie trwało przez wymagany w przepisach okres. Art. 152 KKW został jednak uchylony w 2019 r. Obecnie Kodeks karny wykonawczy nie przewiduje na tej podstawie możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary wyłącznie z tej przyczyny, że wykonanie tej kary było wcześniej odroczone.

Przykład: Mam pracę i kredyt. Czy to wystarczy do odroczenia kary?

Samo posiadanie pracy lub zobowiązań kredytowych co do zasady nie wystarcza. Sąd ocenia konkretną sytuację skazanego i jego rodziny. Istotne może być np. to, czy dochód skazanego jest jedynym źródłem utrzymania rodziny, ile osób pozostaje na jego utrzymaniu oraz jakie konkretne konsekwencje spowoduje jego natychmiastowe osadzenie. Okoliczności te powinny zostać odpowiednio udokumentowane.

Sąd odmówił odroczenia wykonania kary. Co można zrobić?

Na postanowienie o odmowie odroczenia wykonania kary przysługuje zażalenie. Możliwe jest również złożenie kolejnego wniosku, jeżeli pojawiły się nowe okoliczności lub sytuacja skazanego uległa zmianie. Ponowny wniosek oparty na tych samych podstawach może zostać pozostawiony bez rozpoznania.

Prowadzę sprawy o odroczenie wykonania kary w Poznaniu i na terenie Wielkopolski, w tym dla osób z Obornik, Rogoźna i Ryczywołu.

Stan prawny: 1 września 2026 r.

Przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności – kiedy można ją uzyskać?

Napisane przez Aleksandra Ratuszniak w dniu . Opublikowano w Prawo Karne, Przerwa w karze.

Spis treści

Przerwa w wykonaniu kary to instytucja prawa karnego wykonawczego pozwalająca skazanemu czasowo opuścić zakład karny. Kwestię tę reguluje art. 153 Kodeksu karnego wykonawczego.

Art. 153. [Zasady udzielania przerwy]

§ 1. Sąd penitencjarny udziela przerwy w wykonaniu kary w wypadku określonym w art. 150 § 1 do czasu ustania przeszkody.
§ 2. Sąd penitencjarny może udzielić przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste. Przepisy art. 151 § 3-5 stosuje się odpowiednio.
§ 2a. Wniosek o udzielenie przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności może złożyć również dyrektor zakładu karnego.
§ 3. Nie można udzielić przerwy przed upływem roku od dnia ukończenia poprzedniej przerwy i powrotu po niej do zakładu karnego, chyba że zachodzi wypadek choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby skazanego albo inny wypadek losowy.
§ 4. (uchylony).
§ 5. Sądem penitencjarnym właściwym miejscowo do udzielenia dalszych przerw jest sąd, który udzielił pierwszej przerwy. Jest on również właściwy do orzeczenia przerwy, o której mowa w § 3, jeżeli skazany nadal przebywa na wolności.

Przerwy udziela sąd penitencjarny, czyli sąd okręgowy, w którego okręgu skazany przebywa. Instytucję tę należy odróżnić od odroczenia wykonania kary, które dotyczy kary jeszcze nierozpoczętej. Przerwa może zostać orzeczona wyłącznie po rozpoczęciu odbywania kary.

Właściwość sądu:
W przypadku mieszkańców Poznania, a także Obornik, Ryczywołu i Rogoźna, właściwym sądem penitencjarnym jest Sąd Okręgowy w Poznaniu – Wydział V Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Sądowych.

Przepisy przewidują dwie podstawy przerwy: obligatoryjną, kiedy sąd musi obowiązkowo udzielić przerwy, oraz fakultatywną, kiedy sąd nie musi udzielić przerwy i zależy to od jego oceny sytuacji danego skazanego.

Czy negatywna opinia zakładu karnego uniemożliwia uzyskanie przerwy?

Jeżeli administracja zakładu karnego sporządziła tzw. negatywną prognozę kryminologiczno-społeczną skazanego, sąd penitencjarny udzielając przerwy może orzec wobec tego skazanego elektroniczną kontrolę miejsca pobytu.

Istnieją sytuacje, kiedy elektroniczna kontrola miejsca pobytu jest obowiązkowa niezależnie od ewentualnej negatywnej oceny ZK. Sąd penitencjarny udzielając przerwy musi orzec o elektronicznej kontroli miejsca pobytu wobec niektórych sprawców, np.:

➜ skazanych za przestępstwo określone w art. 197-200 Kodeksu karnego, popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych,
➜ skazanych w ramach art. 64 § 2 (recydywa wielokrotna), art. 64a (recydywa seksualna) lub art. 65 Kodeksu karnego (stałe źródło dochodu, zorganizowana grupa, przestępstwo o charakterze terrorystycznym), który został skazany za przestępstwo z użyciem przemocy lub groźby jej użycia,
➜ skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności.

Kiedy sąd musi orzec przerwę?

Sąd penitencjarny udziela przerwy w wykonaniu kary w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary więzienia. Przerwa trwa do czasu ustania przeszkody.

Kiedy sąd może orzec przerwę?

Sąd penitencjarny może udzielić przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste. Ustawa nie zawiera katalogu takich sytuacji, dlatego każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie.

Kolejna przerwa – ograniczenia

Przerwa nieobowiązkowa może być udzielona kilkukrotnie, ale łączny okres przerw nie może przekroczyć jednego roku. Ponadto, w ciągu roku od powrotu z poprzedniej przerwy nie można skazanemu udzielić nowej przerwy, chyba że zachodzi wypadek choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby skazanego albo inny wypadek losowy.

Sądem właściwym miejscowo do udzielenia dalszych przerw jest sąd, który udzielił pierwszej przerwy.

Czy brak powrotu z przerwy może stanowić przestępstwo?

Zgodnie z art. 242 § 3 Kodeksu karnego, jeżeli skazany bez usprawiedliwionej przyczyny nie powróci najpóźniej w ciągu 3 dni po upływie wyznaczonego terminu do zakładu karnego lub aresztu śledczego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Warunkowe zwolnienie po rocznej przerwie

Jeżeli skazanemu udzielono co najmniej rocznej przerwy i skazany odbył już co najmniej 6 miesięcy kary, sąd penitencjarny może warunkowo zwolnić skazanego z odbycia reszty kary tak jak przy warunkowym zwolnieniu. Warunkowe zwolnienie nie jest możliwe, jeżeli lub suma kar pozbawienia wolności przekracza 3 lata. Jeżeli skazanemu wymierzono karę jednostkową lub sumę kar wyższą niż 3 lata, warunkowe zwolnienie nie zostanie udzielone.

Przepis nie określa w jakim czasie – czy przed, czy też po skorzystaniu z przerwy – kara musi być odbyta. Część sądów uważa jednak, że wymagane 6 miesięcy powinno być odbyte przed udzieleniem rocznej przerwy.

Większość sądów uważa, że roczna przerwa w wykonaniu kary nie może składać się z dwóch lub większej liczby okresów, których suma stanowi rok. Musi być to jedna przerwa, która trwała przynajmniej rok, ponieważ w § 1 ustawodawca wyraźnie użył liczby pojedynczej („przerwa”).

Przesłanką warunkowego przedterminowego zwolnienia jest dodatnia prognoza społeczno-kryminologiczna co do przyszłego zachowania się skazanego na wolności.

Odwołanie przerwy – kiedy ma miejsce?

Kiedy sąd może odwołać przerwę?

➜ w razie ustania przyczyny, dla której zostało udzielone,
➜ gdy skazany nie korzysta z odroczenia w celu, w jakim zostało udzielone,
➜ rażąco narusza porządek prawny,
➜ z powodu niewykonywania obowiązków określonych w art. 151 § 4.

Kiedy sąd musi odwołać przerwę?

➜ jeżeli skazany, wobec którego orzeczono elektroniczną kontrolę miejsca pobytu, nie zachowa wyznaczonego terminu do zgłoszenia podmiotowi dozorującemu gotowości, o której mowa w art. 43m § 1,
➜ uchyla się od niezwłocznego założenia przez podmiot dozorujący nadajnika lub od wykonania innych obowiązków związanych z dozorem elektronicznym.

Procedura uzyskania przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności

Wniosek o przerwę w karze może złożyć:

➜ skazany,
➜ obrońca,
➜ dyrektor zakładu karnego,
➜ kurator sądowy.

Opłata: 60,00 zł.

Zaskarżenie: Na postanowienie w przedmiocie przerwy przysługuje zażalenie.

Sąd właściwy: sąd penitencjarny – w Poznaniu jest to Sąd Okręgowy w Poznaniu V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych, Adres do korespondencji: ul. Stanisława Hejmowskiego 2, 61 – 736 Poznań. Posiedzenia odbywają się pod adresem: ul. Szyperska 14, 61-754 Poznań.

Relacja przerwy do pozostałych instytucji

Przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności funkcjonuje obok innych instytucji prawa karnego wykonawczego, a wybór właściwej drogi zależy od etapu postępowania i od wymiaru kary:

➜ odroczenie wykonania kary – może być udzielone tylko przed rozpoczęciem odbywania kary;
➜ dozór elektroniczny – dotyczy odbywania kary poza zakładem karnym;
➜ warunkowe przedterminowe zwolnienie na zasadach ogólnych;
➜ warunkowe zwolnienie w trybie art. 155 KKW po rocznej przerwie.

W praktyce instytucje te bywają stosowane sekwencyjnie – kluczowe jest ich właściwe zaplanowanie.

Stan prawny na dzień: 7 sierpnia 2026 r.